Sorotan literatur pelaksanaan wakalah dalam sistem perkhidmatan Islam di Malaysia menurut perspektif hukum Islam
[Literature review on the implementation of wakalah in the Islamic service system in Malaysia from the perspective of Islamic law]
DOI:
https://doi.org/10.33102/uij.702Keywords:
wakalah, zakat, sedekah, wakaf, haji, korbanAbstract
Artikel ini menganalisis sorotan kajian lepas berkaitan pelaksanaan wakalah dalam sistem perkhidmatan Islam di Malaysia dari perspektif hukum Islam. Wakalah merupakan suatu akad perwakilan yang dibenarkan oleh syarak dan telah dilaksanakan secara meluas dalam pelbagai perkhidmatan meliputi aspek kewangan, kekeluargaan, perundangan dan juga ibadah. Pelaksanaan wakalah oleh institusi-institusi Islam di Malaysia telah berkembang mengikut keperluan semasa, namun masih berhadapan dengan beberapa isu yang memerlukan perhatian seperti kekangan perundangan, perkhidmatan agama berunsurkan komersial serta penganjuran sehingga ke luar negara. Kajian ini memberi tumpuan kepada konsep wakalah, isu pelaksanaannya dalam konteks sistem perkhidmatan Islam serta mengenal pasti jurang kajian yang memerlukan kajian lanjutan. Pendekatan kualitatif melalui analisis dokumen digunakan untuk mengumpul maklumat daripada penulisan ilmiah, laporan, dokumentasi daripada kajian terdahulu. Hasil kajian mendapati wujudnya perbezaan pendekatan pelaporan antara agensi pelaksana, cabaran dari aspek perundangan dan tahap kefahaman masyarakat sama ada mengenai konsep wakalah mahupun perkhidmatan yang dijalankan. Artikel ini mencadangkan agar lebih banyak kajian perbandingan dan analisis hukum dijalankan untuk memperkukuh pelaksanaan wakalah agar seiring dengan prinsip syariah dan keperluan sistem perkhidmatan Islam yang lebih berkesan dan lestari.
ABSTRACT
This article analyzes a literature review on the implementation of wakalah (agency contract) within the Islamic service system in Malaysia from the perspective of Islamic law. Wakalah is a form of contractual delegation permitted in Islamic jurisprudence and has been widely applied in various religious services such as zakat, charity (sadaqah), endowment (waqf), pilgrimage (hajj), and animal sacrifice (qurban). The implementation of wakalah by Islamic institutions in Malaysia has evolved in response to current needs but continues to face several issues requiring attention. This study focuses on the concept of wakalah in Islam, its practical applications in Islamic services, and the contemporary legal and ethical issues arising from its execution. A qualitative methodology is adopted through document analysis, utilizing academic literature, institutional reports, and prior research documentation. The findings indicate variations in implementation approaches among different agencies, along with challenges in legal governance and public understanding. The article recommends further comparative and legal analyses to strengthen the application of wakalah in alignment with Shariah principles and to support a more effective and sustainable Islamic service system.
Abstract: This article analyzes a literature review on the implementation of wakalah (agency contract) within the Islamic service system in Malaysia from the perspective of Islamic law. Wakalah is a form of contractual delegation permitted in Islamic jurisprudence and has been widely applied in various religious services such as zakat, charity (sadaqah), endowment (waqf), pilgrimage (hajj), and animal sacrifice (qurban). The implementation of wakalah by Islamic institutions in Malaysia has evolved in response to current needs but continues to face several issues requiring attention. This study focuses on the concept of wakalah in Islam, its practical applications in Islamic services, and the contemporary legal and ethical issues arising from its execution. A qualitative methodology is adopted through document analysis, utilizing academic literature, institutional reports, and prior research documentation. The findings indicate variations in implementation approaches among different agencies, along with challenges in legal governance and public understanding. The article recommends further comparative and legal analyses to strengthen the application of wakalah in alignment with Shariah principles and to support a more effective and sustainable Islamic service system.
Downloads
References
Ab Rahman, M. F., Abdullah Thaidi, H. A., Ab Rahman, A., & Ab Rahim, S. F. (2020). Peranan Wakaf Dalam Mendepani Pendemik Covid-19. Journal of Fatwa Management and Research. https://doi.org/10.33102/jfatwa.vol22no1.323
Abd Ghani, Z., Mahyuddin, M. K., Md.Hamdani, S., & Mohd Noor, K. (2023). Pengurusan Hal Ehwal Islam di Malaysia. Penerbit USIM.
Abd. Jalil, M. I. (2020). Issues and Challenges of Waqf Practice in Malaysia: a Review. Labuan E-Journal of Muamalat and Society (LJMS). https://doi.org/10.51200/ljms.v14i.2868
Abdul Wahab, H., Abu Bakar Ah, S. H., Hamidi, M., Omar, N., & Azman, Z. (2021). Pentadbiran Sosial: Penyampaian perkhidmatan sosial di Malaysia (H. Abdul Wahab, Ed.; Vol. 1). Penerbit Universiti Malaya.
Abdullah, S. (2018). "Pembudayaan Ilmu Di Andalusia Dan Iktibarnya Untuk Pembangunan Tamadun di Malaysia ". Jurnal PERADABAN, 11(1). https://doi.org/10.22452/peradaban.vol11no1.1
Al Jawi, A., Nurhayati, N., & Soemitra, A. (2023). Komodifikasi Agama dalam Bisnis Social Crowdfunding di Indonesia. FIKRAH, 11(1). https://doi.org/10.21043/fikrah.v11i1.19211
Al-Danani, ’Abd. al-Malik. (2021). مجلة البحوث في خدمة العلم والعلماء. Bouhouth Magazine, 42. https://doi.org/10.12816/0061035
Al-Daryūwīsh, A. bin Y. (2010). Juhūd al-Malik Khālid bin ‘Abd. Al-‘Azīz Āli Su‘ūd fī Khidmat al-Islām. Maktabah al-‘Obaikān.
Al-Jazīrī, A. (2003). al-Fiqh ’Alā al-Mazāhib al-Arba’ah (2nd ed., Vol. 3). Dār al-Kutub al-’Ilmiyyah.
al-Mubārak ibn Muhammad, I. A. (1979). al-Nihāyah Fī Gharīb al-Hadīth wa al-Athār (T. A. al-Zawi, Ed.; Vol. 5). al-Maktabah al-’Ilmiyyah.
al-Qurtubī, M. ibn A. I. ’Abd A. (1963). al-Jāmi’ Li Ahkām al-Qurān (2nd ed., Vol. 6). Dār al-Kutub al-Misriyyah.
Al-Zuhaili, W. (1985). Al-Fiqh al-Islami wa adillatuhu (Vol. 5). Dār al-Fikr.
Amer, U., Bahari Norà Inan, & Sungit fakhri, F. (2016). Hukum-Hakam Dan Isu-Isu Dalam Ibadah Korban. Muzakarah Fiqh & International Fiqh Conference, 22(November).
Amer, ’Uqbah, Mohamad, M. R., & Ab. Jabar, A. S. al-H. (2018). Kajian Pengurusan Korban Di Ez Qurban Sdn Bhd. 4th International Conference on Islamiyyat Studies, 807–817.
Arsad, M., Research, M. H.-J. of S. L., & 2020, U. (2020). Syarie Lawyers’ Ethical Violations: A Study in State of Selangor. Sare.Um.Edu.My, 5(1).
Bakar, M. (1999). Dirāsāt fī ’Ulūm al-Qurān. Dār al-Manār.
Bassens, D., Derudder, B., & Witlox, F. (2012). “Gatekeepers” of Islamic financial circuits: Analysing urban geographies of the global Shari’a elite. Entrepreneurship and Regional Development, 24(5–6). https://doi.org/10.1080/08985626.2011.577820
Beltaji, M. (2007). Manāhij al-Tasyrī’ al-Islāmi fī al-Qarni al-Thānī al-Hijri (2nd ed.). Dār al-Salām.
DBP. (2018). Kamus Dewan Bahasa. Dewan Bahasa Dan Pustaka.
Dedi, S., & Lendrawati, L. (2021). The Legitimacy of The Sale and Purchase Contract of Sacrificial Animals in Curup Community. Jurnal Adabiyah, 21(2). https://doi.org/10.24252/jad.v21i2a5
Ghazali, M. A., Md Sawari, S. S., Ahmad, S. Y., Awang, M. D., & Jusoh, M. K. A. (2023). The potential and obstacles of Malaysia’s Halal Certification towards global halal standard. Food Research, 6(Supplementary 3). https://doi.org/10.26656/fr.2017.6(s3).8
Hamid, N. A., Othman, R. D., Arshad, R., Sanusi, S., & Rashid, N. (2020). A Comparison of wakalah zakah monitoring by lembaga zakat selangor (lzs) and pusat zakat melaka (PZM). Journal of Critical Reviews, 7(11). https://doi.org/10.31838/jcr.07.11.53
Hammad Mohamad Dahalan. (2014). Pengurusan Sulh: Peranan, Pelaksanaan dan Keberkesanannya oleh Pegawai Sulh. International Research Management and Innovation Conference 2014 (IRMIC2014), 2014(November).
Hansard Parlimen. (2022). Jawapan-Jawapan Bagi Pertanyaan-Pertanyaan Jawab Lisan Yang Tidak Dijawab di Dalam Dewan (Soalan No. 3, 8 hingga no. 119). https://www.parlimen.gov.my/files/jindex/pdf/JDR26072022.pdf
Hasan, A., & Sulaiman, S. (2016). Pelaburan Secara Pengumpulan Dana Masyarakat (Crowdfunding) dan Isu-Isu Syariah yang Berkaitan. Jurnal Muamalat, 9.
Hasbullah, M., Yusoff, S. H., & Zakaria, M. Z. (2019). Istibdal Harta Wakaf: Kajian Ringkas Terhadap Peranan dalam Mengembangkan Produk Wakaf. 16(2). www.jfatwa.usim.edu.my
Hasnizam Hashim, Intan Nadia Ghulam Khan, Haliza A Shukor, & Nabilah Yusof. (2020). Isu-Isu berkaitan pernikahan yang menyalahi undang- undang Islam di Malaysia dan kaedah penyelesaiannya. The 3rd International Conference of the Postgraduate Students and Academics in Syariah and Law 2020 (INPAC 2020) "Syariah and Law Approach in Solving Contemporary Issues “, 2020(Inpac).
Hisham, M. F. B., & Muwazir, M. R. (2021). Analisis Amalan Pelaporan Dan Pendedahan Maklumat Wakaf di Malaysia. Labuan E-Journal of Muamalat and Society, 15.
Husain, M. H. E., Abdul Rahman, N. N., & Mohd Razif, N. F. (2020). Aplikasi Al-Wakalah Terhadap Sistem Perniagaan Francais di Malaysia. The Journal of Muamalat and Islamic Finance Research, 17(1). https://doi.org/10.33102/jmifr.v17i1.262
Ibn al-Nadīm, M. ibn I. (1998). al-Fahrasat; bab Maqalat al-Sadisah Fi Akhbar al-Fuqaha wa al-Muhadditsin (I. Ramadan, Ed.; 2nd ed.). Dār al-Ma’rifah.
Ibn Qayyim al-Jauziyyah, M. ibn A. B. (1994). “Zād al-Ma‘ād Fī Hadyi Khair al-’Ibād’’” (27th ed., Vol. 1). Muassah al-Risālah.
Ibnu Faris, A. A. H. (1979). Mu’jam Maqayis al-Lughah (Abd. S. Muhammad, Ed.; 1st ed., Vol. 6). Dar al-Fikr.
Ibnu Khaldun, A. R. (1988). Diwān al-Mubtada wa al-Khabar Fī Tārikh al-‘Arab Wa Man ’Āsarahum min Zawi al-Shāni al-Akbar (Vol. 2). Dār al-Fikr.
Ibnu Manzur, J. A.-D. al-A. (1993). Lisan al-’Arab (3rd ed., Vol. 11). Dar al-Sadir.
Isamail, M. Z., Rosele, M. I., & Ramli, M. A. (2015). Pemerkasaan Wakaf di Malaysia: Satu Sorotan. Labuan E-Journal of Muamalat and Society (LJMS), 9. https://doi.org/10.51200/ljms.v9i.2983
JAWHAR. (n.d.). Fiqh Badal Haji.
JAWHAR. (2008). Manual Pengurusan Badal Haji. Jabatan Wakaf, Zakat dan Haji. https://e-penerbitan.jawhar.gov.my/ManualPengurusan/Haji-Dan-Umrah/MP-Badal-Haji.pdf
Majid, M. Z. (2004). Konsep Wakalah Dalam Akad Nikah dan Amalannya: Satu Kajian Dalam Masyarakat Islam Di Daerah Yan Kedah [Master Disertasi]. Universiti Malaya.
Makrus, A. (2018). Hukum Badal Haji Menurut Pandangan Majelis Tarjih dan Tajdid Muhammadiyah dan Lajnah Bahtsul Masail Nahdlatul Ulama. Al-Mazaahib: Jurnal Perbandingan Hukum, 6(2). https://doi.org/10.14421/al-mazaahib.v6i2.2322
Mat Razali, H., & Mohd Yunus, A. (2018). Prinsip Islam dalam Sembelihan di Rumah Sembelihan Gong Badak. BITARA International Journal of Civilizational Studies and Human Sciences, 1(3).
Md Zawawi Abu Bakar. (2003). Isu-isu Peguam Syarie di Malaysia. Jurnal Syariah, 11.
Meerangani, K. A., Marinsah, S. A., & Ramli, R. (2018). Penglibatan Non-Muslim Sebagai Peguam Syarie Di Malaysia: Satu Analisis. Jurnal Syariah, 26(1). https://doi.org/10.22452/js.vol26no1.2
Mohamad Afandi awang Hamat, & Muhammad Muhaimin Ghazali. (2019). Peranan Akta Perkhidmatan Kewangan Islam (APKI) 2013 dalam Memperkasakan PelaksanaanTadbir Urus Syariah dan Institusi Islam di Malaysia. BITARA International Journal of Civilizational Studies and Human Sciences, 2(1).
Mohamad Dahalan, H., Abd Rahman, M. R., & Dahlan, N. K. (2019). Prinsip Al Wakalah Bil Khusumah dalam Kepeguaman Syarie: Analisis Pelantikan dan Urus Tadbirnya di Bawah Perundangan Syariah di Mahkamah Syariah. 5th International Seminar on Islamiyyat Studies (IRSYAD 2019), 638–648. https://doi.org/http://dx.doi.org/10.17576/juum-2019-25-04
Mohamad Ishak Mohamad Ibrahim, I. U. R., & Kadir, M. R. A. (2016). Faktor-Faktor Halangan Terhadap Potensi Kutipan Zakat Perniagaan. International Journal of Business, Economics and Law, 9(5).
Mohamad Muhaimin Mohamad Zaki, & Jasni Sulong. (2021). Mekanisma Agihan Zakat Pendidikan Pengajian Tinggi Dalam dan Luar Negara: Kajian Di Lembaga Zakat Negeri Kedah. Journal of Contemporary Islamic Studies.
Mohamad Nasir, N. (2023, July 24). Badal Haji Untuk Lebih Dari Seorang. Jabatan Mufti Negeri Selangor. https://www.muftiselangor.gov.my/en/2023/10/26/28-taudih-al-hukmi-badal-haji-untuk-lebih-daripada-seorang/
Mohamed Hadi Abd Hamid, & Rusni Hassan. (2014). Akta Perkhidmatan Kewangan Islam 2013: Tinjauan Awal Kesannya dalam Industri Takaful. Jurnal Kanun, 2013(June 2013).
Mohamed, S. (2017). Amalan Bersedekah Dalam Kalangan Guru Pendidikan Islam Prasekolah. UMRAN - International Journal of Islamic and Civilizational Studies, 4(3–1). https://doi.org/10.11113/umran2017.4n3-1.249
Mohammad Azam, H., & Alias, A. (2015). Definisi Wali Dalam Pernikahan: Perspektif Fiqh dan Undang-Undang Keluarga Islam di Malaysia. Makalah Kanun, 2.
Mohd Arif, M. I. A., & Markom, R. (2013). Peranan dan Kedudukan Majlis Penasihat Shariah untuk Memperkasakan Sistem Kewangan Islam di Malaysia. Jurnal Pengurusan, 38. https://doi.org/10.17576/pengurusan-2013-38-12
Mohd Izzat Amsyar Mohd Arif, & Ruzian Markom. (2017). Status Quo Perundangan Majlis Penasihat Syariah dalam Kerangka Kerja Tadbir Urus Syariah bagi Sistem Perbankan Islam di Malaysia Selepas Akta Perkhidmatan Kewangan Islam 2013. Jurnal Undang-Undang Dan Masyarakat, 21.
Mohd Nazim, A., Md. Sham, F., & Hamjah, S. H. (2012). Khidmat Sosial Wanita pada Zaman Rasulullah SAW. Jurnal Al-Hikmah, 4.
Mohd Noor, A. (n.d.). Konsep Wakalah dan Isu Isu Semasa Dalam Ibadah Korban. Retrieved July 29, 2024, from https://adoc.pub/download/konsep-wakalah-dan-isu-isu-semasa-dalam-ibadah-korban6e630b0a2fbd7ba36137bad11361e66957802.html?reader=1
Mohd Noor, M. S. (2013). Prinsip al-wakalah dalam al-kutub al-sittah dan aplikasinya dalam industri takaful di Malaysia. Universiti Malaya.
Mohd Rom, N. A., Md Hassan, N., & Ahmad, R. (2022). Social Security via Takaful Ijtima’i: Beyond Basic Needs. Journal of Algebraic Statistics, 13(3).
Mohd Salleh, M., Abdul Rashid, K. A., & Awang, M. S. (2021). Garis panduan Pendekatan Syariah Terhadap Pengurusan Komisen Dana Awam Oleh Pertubuhan Bukan Kerajaan (NGOs). ‘Abqari Journal, 25(1). https://doi.org/10.33102/abqari.vol24no2.312
Muhammad, Abd. A.-H. (2004). al-Wakālah fi al-Syarīah al-Islāmiyyah. In Rasāil al-Fiqh al-Islāmi (Vol. 23). Majma’ Fuqahā al-Syarīah bi al-Amerika.
Muhammad, N. S. A. B. (2018). Qurban Dalam Tradisi Islam: Relasi Sosial Dan Masyarakat (Studi Kasus Di Kedah Malaysia dan Banda Aceh Indonesia). (Skripsi, Fakultas Ushulludin Dan Filsafat Uin Ar-Raniry Darussalam-Banda Aceh).
Nazri, A. S., & Sulaiman, N. (2020). Participation in Humanitarian Assistance to Refugees in Malaysia and Contribution Towards Society Integration. Jebat-Malaysian Journal Of History Politics And Strategic Studies, 47(3).
Nor M. R. M. (2011). Sejarah dan Perkembangan Pendidikan Islam di Malaysia. At-Ta’dib, 6(1). https://doi.org/10.21111/at-tadib.v6i1.547
Nor Mukshar, A. N., Mohd Puad, N. A., & Ahmad, K. A. (2023). Model Takaful Di Malaysia: Isu dan Cabaran. International Journal of Islamic Economics and Finance Research, 6(1). https://doi.org/10.53840/ijiefer102
Nor Paizin, M., & Sarif, S. (2021). Limitasi Penggunaan Konsep Wakalah Dalam Sistem Pengurusan Zakat di Malaysia: Limitations of the Use of the Agency Concept in the Zakat Management System in Malaysia. E-Jurnal Penyelidikan Dan Inovasi, 8(1).
Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan. (2016, November 5). Hukum Badal Haji. Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan. https://muftiwp.gov.my/ms/artikel/al-kafi-li-al-fatawi/1313-al-kafi-433-hukum-badal-haji
R Michael Feener, & Philip Fountain. (2018). Religion and NGOs: Understanding new global configurations of humanitarian, development, and ‘faith-based’’ institutions | Oxford Department of International Development.’ In Oxford Department of International Development.
Rahmadanil. (2021). The Implementation of The Badal Hajj as Profit in Terms of Islamic Law. Qawãnïn Journal of Economic Syaria Law, 5(1). https://doi.org/10.30762/qawanin.v5i1.3423
Razali, M., Mohd, N., Ahmad, N. A. B., Mohd Zahid, E. S. B., & Ishak, N. N. (2022). Issue and Challenges on Zakat Refund Distribution. International Journal of Academic Research in Business and Social Sciences, 12(9). https://doi.org/10.6007/ijarbss/v12-i9/15150
Religion, T., Federation, T., & History, L. (2017). Islam Agama Bagi Persekutuan: Satu Kajian Sejarah Perundangan (Islam as The Religion of The Federation: A Study of Legal History). Akademika, 87(3).
Romli, A. B., Daud, M. N., & Rahman, R. C. A. (2022). Amalan Konsep Wakalah Pengurusan Zakat di Politeknik Ungku Omar [Practise of The Concept of Wakalah in Zakat Management at Ungku Omar Polytechnic]. International Journal of Zakat and Islamic Philanthropi, 4(2).
Rosman, R., Redzuan, H., Zainiyah, N., Mokhtar, N., Rabiah, E., Ali, A. E., & Mohammed, M. O. (2022). Islamic Social Finance and Sustainable Development Goals: Issues and Challenges. Journal of Islamic Finance, 11(2).
Salam, A., & Al-Arousi, A. H. (n.d.). Prophetic Practice of Servant Leadership (Quality Study). https://doi.org/10.56793/pcra22131
Sarip, M. M. (2019). Penggunaan Akad Wakalah Dalam Ibadat Korban Luar Negara. Journal of Muwafaqat, 2(1).
Shahid, M., Sulub, Y. A., Mohtesham, M. M. J., & Abdullah, M. (2024). Analyzing the commonalities between Islamic social finance and sustainable development goals. International Journal of Ethics and Systems, 40(2). https://doi.org/10.1108/IJOES-04-2022-0082
Sharif, N., & Wahid, H. (2019). Aplikasi Konsep Wakalah dalam Pembayaran Zakat Simpanan: Kajian di Bank Islam Malaysia Berhad (BIMB). Journal of Fatwa Management and Research. https://doi.org/10.33102/jfatwa.vol0no0.289
Siti Aishah Borhanuddin, Mahamatayuding Samah, & Mohd Norhusairi Mat Hussin. (2022). Sorotan Literatur terhadap Polemik Perkahwinan Tanpa Kebenaran di Malaysia. Journal of Shariah Law Research, 7(2).
Syafuri, S., & Anggraeni, N. (2019). Tinjauan Hukum Islam Terhadap Praktik Upah (Ujrah) Amil Zakat. MUAMALATUNA, 10(2). https://doi.org/10.37035/mua.v10i2.1883
Syams al-Dīn al-Ramlī, M. bin A. (1984). Nihāyat al-Muhtāj Ilā Syarh al-Minhāj (Vol. 5). Dār al-Fikr.
Syarifah Zubaidah Syed Abdul Kader. (2016). Kerangka Undang Undang Pengurusan Wakaf Di Malaysia: Ke Arah Keseragaman Undang Undang. Jurnal Undang Undang Malaysia, 28(1).
Taqi al-Din, M. ibn A. al-H. (1998). al-’Aqd al-Thamin fi Tarikh al-Balad al-Amin (M. ’Abd al-Qadir, Ed.; Vol. 1). Dar al-Kutub al-’Ilmiyyah.
Umari, S. J. (1996). The Concept of Social Service in Islam (V. Rahmatullah, Trans.). Islamic Research Institute Jamia Darussalam Oomerabad.
Unit Fatwa. (2023, December 29). Garis Panduan dan Hukum Pengurusan Kutipan Derma Awam. Jabatan Mufti Negeri Perlis. https://muftiperlis.gov.my/index.php/himpunan-fatwa-negeri/852-garis-panduan-dan-hukum-pengurusan-kutipan-derma-awam
Wahab, M. A. (2016). Arahan Amalan Jabatan Kehakiman Syariah Malaysia Di Mahkamah Syariah: Suatu Sorotan Literatur. Journal oF Shariah Law Research, 1(2). https://doi.org/10.22452/jslr.vol1no2.1
Wan Adnan, W. A., & Ali, N. A. (2020). Konsep Akad Komisen Dalam Islam Dan Aplikasinya Dalam Sistem Muamalat Semasa Commission Concept in Islam and Its Application in Current Muamalat System. Online Journal of Research in Islamic Studies, 7(3). https://doi.org/10.22452/ris.vol7no3.1
Winstedt, R. O. (2024). Malaya and its History. In Malaya and its History. https://doi.org/10.4324/9781003464495
Yunus, M. H., & Zakaria, Z. (2016). Pandangan Ulama Terhadap Kontrak Hibrid Dan Pelaksanaannya dalam Produk Pembiayaan Perumahan Affin Home Invest-I. UMRAN - International Journal of Islamic and Civilizational Studies (EISSN: 2289-8204), 3(3). https://doi.org/10.11113/umran2016.3n3.61
Zain, M. M. (2021). Akad Nikah Virtual Sebagai Alternatif Pernikahan Pada Masa Pandemi Covid-19 Perspektif Maslahah ’Izz Al-Din Ibn ’Abd Al-Salam (Studi Fatwa Majlis Kebangsaan bagi Hal Ehwal Ugama Islam Malaysia). Tesis.
Zainul Abidin, M. A. (2020, July 28). Kesilapan dan Salah Faham Dalam Ibadah Korban. Jabatan Mufti Negeri Perlis. https://muftiperlis.gov.my/index.php/minda-mufti/359-kesilapan-dan-salah-faham-dalam-ibadah-korban
Zakariya, H. (2019). Kegemilangan Tamadun Islam dan Sumbangannya Terhadap Pembinaan Tamadun Barat. The Sultan Alauddin Sulaiman Shah Journal (JSASS), 6(2).
Zakariyah, L., Sarif, S. B. M., Osman, R. Bt. A., Abd Rahman, S., & Noor, A. B. M. (2017). Investing Muslim Public Funds for Fulfilling Maqāsid al-Shariaah: A Case Study of Tabung Masjid in Malaysia. Journal of Islam in Asia, 14(2). https://doi.org/10.31436/jia.v14i2.615
Zulkepli, M. I. S., & Mohamad, M. T. (2020). Mekanisme Kawalan Risiko Syariah Terhadap Isu Dual-Agency dalam Produk Deposit Berasaskan Tawarruq dalam Perbankan Islam Malaysia. Labuan E-Journal of Muamalat and Society (LJMS), 14. https://doi.org/10.51200/ljms.v14i.2862
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Mohd Nazril Saad, Muhammad Safwan Harun, Muhammad Ikhlas Rosele

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
If the article is accepted for publication, the copyright of this article will be vested to author(s) and granted the journal right of first publication with the work simultaneously licensed under the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License, unless otherwise stated. Anyone may reproduce, distribute, translate and create derivative works of this article (for both commercial and non-commercial purposes), subject to full attribution to the original publication and authors. The full terms of this licence may be seen at https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/.
